Zarząd PK Jeseníky >> Działalność Zarządu >> Charakter krajobrazu a zabudowa

Charakter krajobrazu a zabudowa

Wybudować sobie dom czy obiekt rekreacyjny na Obszarze Przyrody Chronionej Jesionik nie jest proste. Nowe projekty powinny przestrzegać tradycję zabudowy josionickiej i spełniać stosunkowo rygorystyczne kryteria zabudowy. Na to, aby nie dochodziło do niewłaściwych ingerencji do siedzib i krajobrazu, dogląda dział budowlany Zarządu CHKO Jesionik.

Obszar Przyrody Chronionej Jesionik jest podzielony na cztery strefy ze stopniowaną ochrony przyrody i krajobrazu, przy czym:

Pierwsza strefa korzysta z najściślejszego stopnia trybu ochrony. Ze krajobrazowego punktu widzenia jest to najcenniejsza część wolnej przyrody, wyjątkowe jest istnienie bezleśnego podalpejskiego pasma i wyjątkowość biotopu. Historycznie chodzi o mało zmieniony obszar o trudno dostępnym terenie. Pierwotnie jedynymi zabudowami były tu samotnie stojące kamienne lub drewniane budynki, służące jako szałasy dla pasterzy i bydła. W tej strefie obecnie nie jest dopuszalne wybudowanie żadnego nowego budynku. Nowa zabudowa, tak samo jak nowe zastosowanie obszaru, są zakazane ustawowo. Zmiany budowlane obecnych budynków muszą prowadzić do oceny wyglądu i zachowania lub ulepszenia charakteru krajobrazu, który odznacza się wysoką wartością przyrodniczą.

Druga strefa przedstawia obszary przeważnie zalesionych górskich zboczy, wysoko położonych dolin i górskich kwiecistych łąk. Reprezentuje przyrodniczo cenną część wolnego krajobrazu ze środowiskiem zbliżonym do naturalnego lub jedynie lekko zmienionym. Można tu umieścić małe myśliwskie obiekty, drogi leśne, sieć wyposażenia technicznego, zbiorniki wodne itd. Ta strefa nie jest również przeznaczona pod zabudowę.

Trzecia strefa odznacza się wartościowym charakterem krajobrazu z mozaiką łąk, pastwisk, zachowanych miedz, lasów i siedzib w postaci samotnie rozsianych osad czy z rozproszoną, przeważnie tradycyjną zabudową, dokumentującą historię lokalnego osadnictwa. Nowa zabudowa bez wyjątku powinna swym planem, układem kondygnacji, wyglądem – łącznie z rozwiązaniami materiałowymi i kolorystycznymi – jak najbardziej o ile jest to możliwe przybliżyć się do pierwotnie zachowanej zabudowy.

Czwarta strefa to obszar niżej położonych górskich i podgórskich terenów z siecią miejscowości i kilku mniejszymi miastami z koncentracją produkcji przemysłowej i rolnej. Przeważająca część siedzib leży przy granicy obszaru przyrody chronionej lub przez nie przebiega taka granica. Chodzi o zurbanizowany krajobrazu, mniej czy więcej przekształcony działalnością ludzką. Projekty nowych zabudów w tej strefie, przede wszystkim na obszarze zabudowy miejskiej, powinny respektować podstawowe wymagania Zarządu CHKO Jesionik dot. wysokości grzebienia, nachylenie dachu i podziału elewacji w nawiązaniu do charakteru zabudowy określonego miejsca i na odwrót, nie powinny zawierać elementów nieznanych w lokalnym krajobrazie i oddziałujących obco. W częściach skrajnych tej strefy mogą występować krajobrazowo ciekawsze obszary, gdzie na zabudowę tradycyjną nawiązuje wolny krajobraz. Ocena projektu nowej zabudowy na takim obszarze podlega już ściślejszym wymaganiom co do objętościowego i architektonicznego sformowania.

 

Projektanci są dla chroniących krajobraz partnerami

Jeśli nowa zabudowa ma być wkomponowana do krajobrazu Jesionika w miejscu o wartościowym charakterze krajobrazu, powinna jak najlepiej odzwierciedlać typowe znaki domów, budowanych w Jesioniku mniej więcej przed 100 aż 200 laty i zachowanymi w postaci poszczególnych zabytkowych chronionych obiektów lub stref zabytkowej architektury ludowej zabudowy. Przy tym wychodzimy z pojęcia zabudowy ludowej, która w przeszłości była budowana przez niewyszkolonych rzemieślników. Przez wieki przekazywano na nowe pokolenia jakiegoś rodzaju matrycę oświadczonego typu zabudowy i wypróbowanych zasad budowlanych, którą stosowano tak intensywnie, że nastąpiło zakorzenione powtarzanie ciągle tych samych i prostych znaków. Przy czym nie ma powodu bać się, żeby przenoszenie elementów tradycyjnej ludowej zabudowy do naszych czasów oznaczało stratę lub ograniczanie twórczej pracy projektanta. Jest jednak prawdą, że lepsze wyniki w stosunku do tradycji mają ci projektanci, którzy chętnie pracują w krajobrazie wiejskim, odbierają go ze zrozumieniem i wyczuciem a mają pozytywny stosunek do przyrody jakby zakodowany w sobie. Wtedy łatwo i bez problemów rozumieją wymagania ochrony krajobrazu i potrafią je właściwie wziąć pod uwagę w swej pracy. Należy położyć nacisk na to, że obszar CHKO Jesionik nie jest zbyt właściwym terenem np. do realizacji typowych projektów, przedstawiających kombinacje budowlanych układanek i modułów, jakiegoś grochu z kapustą bez własnej tożsamości. Nie jest również miejscem do wykonywania pionierskich wizji budowlanych, do rej pory  nieznanych w krajobrazie i niepoznanych, które na innym miejscu, poza obszarze przyrody chronionej mogą wzbudzać podziw, zachwyt i zainteresowanie i staną się same od siebie zaskakującym wynikiem twórczych starań i fantazji projektanta. Chcemy w ten sposób naznaczyć, że jeśli Zarząd CHKO Jesionik nie zatwierdzi projektu jakiegoś nowego budynku, nie oznacza to, że projektant nie zna się na swej pracy Jednym z celów jest wpływać na projektanta do takiego stopnia, aby zaprojektował budynek, którego doskonałe usytuowanie i wygląd wypowiadają o spójności z naturą, krajobrazem i jego tradycją. Jak bardzo trafnie twierdzi Ing. arch. Ivana Míchalová, zajmująca się zabudową czeskich wsi: „Dom powinien respektować okolicę. Dostosowanie się do terenu, a nie na odwrót. O ile obecnie jesteśmy zdolni do zbudowania domu już w ciągu kilku miesięcy, drzewo, aby wyrosło, potrzebuje dziesięcioleci“.

Architektom iprojektantom dlatego zalecamy przedsięwzięcie jeszcze w stadium koncepcji, przed własnym opracowaniem projektu, omówić z Zarządem CHKO Jesionik, w postaci pisemnej na podstawie podania o zajęcie specjalistycznego stanowiska, albo bezpośrednio osobiście. Projektant nie jest naszym głównym nieprzyjacielem, który nie chce percypować, ale za każdą cenę naruszać piękno scenerii krajobrazowych. Jest dla nas partnerem w pracy i kolegą.

 

Tradycyjna zabudowa śląska

Tradycyjny jesionicki górski dom był cembrowany, z dwuspadowym symetrycznym dachem o pochyłości 45°, pokryty kicakiem, gontem lub łupkiem. Potężny dach często optycznie łagodził naczółek połaci dachowej we frontonach. Plan prostokątny, często z przybudówką i wysuniętym przysionkiem, był bardzo wyraźny i bazował na wewnętrznym rozmieszczeniu i podziału. Posiadał wewnętrzny łączący korytarz, prowadzony z sieni pomiędzy izbami do chlewa. Często jest wykorzystywana podwójna czy potrójna konstrukcja domu, a to zrębowa (zamieszkała), murowana (gospodarcza z paleniskiem) i oblicówkowa (magazyn) – wszystko pod jednym dachem. Fronton był bardzo wyraźny, przestrzenny, oblicówkowy z wygięciem, deski były pokładane często „na zestyk„ a fugi pokryte listewkami. Na wierzchołku frontonu pojawiało się małe okienko wentylacyjne. Na Bruntálsku frontony były wykładane łupkiem. Na Šumpersku pomiary są poniekąd bardziej skomplikowane. Ze Svitavska i od Moravske Třebove dyspozycje zmieściły się tutaj z podwórzem do kwadratu, w pełni zamkniętym. Ozdobienie obiektów murowanych skupiło się na wyraźny gzyms i na proste kształty okien i drzwi. Ważnym elementem po stronie szumperskiej były nisze na figurki we frontonie, często zdobione związane z oknami szczytowymi.

Dla Jesionika jest typowe rozwiązanie elewacji ze trzema oknami. Na poddaszu były zazwyczaj dwa symetrycznie rozmieszczone okna, zawsze mniejsze niż na parterze. Dom na parterze z poddaszem, niepodpiwniczony lub podpiwniczony jedynie częściowo. Podmurówka była niska, kamienna, tynk wapienny, białe, drewniane okna, z zasady dwuskrzydłowe podzielone zewnętrznymi poprzeczkami na dwa razy po trzy części. Komin był budowany z fugowanych zędrówek lub otynkowany na biało. Był osadzony jak najbliżej grzbietu dachu. Prześwietlenie przestrzeni strychowej zapewniał dymnik z dwuspadowym, czterospadowym, rzadziej jednospadowym dachem.

 

Ekstrawaganckie budynki nie mają szansy

Dalej będziemy się zajmować jedynie nowymi budynkami w krajobrazowo wartościowym obszarem z wartościową tradycyjną zabudową. Te powinny jak najbardziej bazować na tradycjach budowlanych. Jest bardzo ważne, aby projektant dokładnie wiedział na jakim obszarze CHKO Jesionik będzie projektował budynek. Z tych powodów uważamy konsultację przed opracowaniem projektu za bardzo właściwą.

Idealny jest plan prostokątny z relacją stron 2:1. Krótkie aż kwadratowe rzuty poziome oddziałują obco. Możliwy jest też plan w kształcie „L“. Budynek powinien być parterowy z zagospodarowanym poddaszem i symetryczny z dwuspadowym dachem z naczółkami we frontonach lub bez nich. Obecnie nasz rynek dysponuje szeroką ofertą pokryć dachowych, które bardzo udanie imitują łupek dekarski, dlatego pokrycie nowego budynku powinno być z prawdziwego łupku lub jak najlepiej imitować. Fronton jest wyłożony pionowo położonymi masywnymi deskami lub otynkowany. Podmurówka jest wymagana kamienna lub z widocznej strony wyłożona kamieniem, może być też otynkowana aż do ziemi. Jakiekolwiek imitacje kamienia są nieodpowiednie. Zewnętrzny tynk powinien być gładki, biały lub w jasnych stonowanych barwach. Okna w całym domu są zawsze typowo takie same, drewniane (w niektórych przypadkach też plastikowe dobrze imitujące drewno), podzielone na sześć ewentualnie jedynie cztery części, przy czym tafle w górnej części krzyża są zawsze mniejsze. Imitacja szczeblin okiennych lub wewnętrzny podział międzyokienny nie jest dopuszczalny. Stałym problemem zostaje zastosowanie i wcielenie takich nowoczesnych elementów jak okna dachowe, przeszklone drzwi ogrodowe, balkony, loggie, tarasy, zamknięte ogrody zimowe itd. Ważne dla nich jest to, iż im mniej projekt ich zawiera tym ogólny wygląd domu będzie czystszy i przytulniejszy.

Jeśli inwestor nie jest zainteresowany budynkiem zaprojektowanym zgodnie z określonym porządkiem tutejszego krajobrazu, który został w ogólnym zarysie naszkicowany, lepiej będzie, żeby dom swych marzeń umieścił w mniej eksponowanej lokalizacji, która ze stanowisku ochrony charakteru krajobrazu nie ma tak wysokiej historycznej, naturalnej i estetycznej wartości.

Zarząd PK Jeseníky

Vyhledávání

Regionální pracoviště

Regionální pracoviště
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt