Geologia

Keprnickie sklepienie na zachodzie to granica tworzona linią ramzowską, wschodnią granicę tworzy strefa Červenohorskiego sedla. Północna i południowa granica jest również tektoniczna. Przeddewoński rdzeń keprnickiego sklepienia jest zbudowany z wielu rodzajów międzystrefowych metamorficznych skał – biotytycznych paragnejsów, staurolitycznych łupków łyszczykowych, migmatytów i ortognejsów. Dalej występują tu krystaliczne wapienie, erlany, kwarcyty, amfibolity, amfiboliczno-biotytyczne gnejsy.

Strefa Brannej lamuje zachodnią krawędź keprnickiego sklepienia i wchodzi w podłoże linii ramzowskiej. Są w niej wyróżnione trzy działy:

  • dolny, tworzący dewoński płaszcz keprnickiego sklepienia. Chodzi przede wszystkim o fyllity przekładane wapieniami, laminowane kwarcytami i skały o pierwotnie drobnym charakterze
  • środkowy kwarcytowy, gdzie przeważają kwarcyty i często występujące krystaliczne wapienie
  • górny, do którego są zaliczane łupki chlorotyczne i aktynolityczne, amfibolity, drobne łupki, kwarcyty i kwarcytowy konglomerat.

Strefa Červenohorskiego sedla jest położona pomiędzy rdzeniowymi częściami keprnickiego i desenskiego sklepienia. Odznacza się skomplikowaną łuskową budową i alternującymi pasami płaszcza  metamorficznego i przeddewońskiego krystalinikum. W literaturze jest przytaczana bądź jako samodzielna grupa, albo jest uważana za wyniki tektonicznego połączenia skał sklepienia keprnickiego i desenskiego.

Desenskie sklepienie tworzy całą wschodnią część Wysokiego Jesionika. Jest podzielone młodymi poprzecznymi monosynklinami na kilka segmentów, które są zgrupowane w dwóch większych krach. Granicę pomiędzy nimi tworzy uskok bielski. Na południe od niego jest położona kra pradziadska, w której występują skały z większej części rdzenia. Na północ od uskoku jest położona kra orlicka, odsłonięta denudacją na większą głębokość. Podstawowymi skałami przeddewońskiego rdzenia sklepienia desenskiego są biotytyczne i dwułyszczykowe gnejsy słabo migmatytyzowane. Rozszerzenie skał o charakterze ortognejsowym, znane w sklepieniu keprnickim, jest tu o wiele mniejsze.

Skały grupy vrbenskiej tworzą płaszcz rdzeniowego krystalinikum sklepienia desenskiego. Zostało ono rozszerzone na wschodnich zboczach Wysokiego Jesionika i wykracza daleko na południe do Libini i Uničova. Na północ kontynuuje przez Vrbno p.P. do Gór Złotych i skręca na zachód, gdzie są podzielone przez północno-południowy uskok ondřejovicki od skał obszaru rejwizskiego. Bazę wulkano-sedymentacyjnego kompleksu pasma vrbenskiego tworzą zlepieńce zmieniające się w kwarcyty. W ich nadłożeniu występują różne typy fyllitów z wkładkami erupcyjnej intruzywii i charakteru efuzywnego. Najmłodszymi członkami kompleksu są małe krystaliczne wapienie z fyllitami, występującymi przede wszystkim w okolicach Vrbna p.P., gdzie na nie bezpośrednio nawiązują sedymenty dolnego karbonu. Do pasma vrbenskiego zalicza się też złoże rudy żelaza typu Lahn-Dill.

Rejwizki obszar rejwizka seria pokazuje kontynuowanie strefy Červenohorskiego sedla za uskokiem bielskim. Przeddewońska podstawa jest budowana z biotytycznego paragnejsu, skały płaszcza dewońskiego zmieniają się z kwarcytami i gnejsami grananatyczno-staurolityckimi.           

Skały kulmu śląskiego reprezentuje w części wschodniej obszarze, który nas interesuje pas andělskohorskiej monokliny. Chodzi o pierwszą monoklinę Niskiego Jesionika, rozwiniętą w rozwoju fliszowym. Jest charakterystyczna rytmiczną zmianą łupków i średnio ziarnistych kruszyw. Miejscami występują też zlepieńce zsuwowe. W górotworze monokliny andělskohorskiej leży również vrbenski dewon. Pozycja obu jednostek jest rozumiana jako tektoniczne przybliżenie wzdłuż nasunięcia andělskohorskiego. W kierunku ze wschodu monoklina andělskohorska raptownie się wklinowuje.

Jesionicki amfibolitowy masyw jest skomplikowanym palczastym rozrzuconym cieliskiem na obszarze pomiędzy Domašovem, Jeseníkem, Rejwizem i Velkými Kuněticemi. Przeważnie chodzi o zmetamorfizowane zasadowe wulkanity, w mniejszym stopniu występują intruzywne skały typu gabra, gabradioryty aż dioryty. W dużych ilościach występują tu skały tufowe i tufityczne na zmianę z pasmowymi amfibolitami, amfiboliczno-erlanowymi stromatytami, aktynolitycznymi łupkami itd.           

Sobotínski amfibolitowy masyw intrudował przede wszystkim pod Sobotínem, ale jego liczne cyple sięgają na południe do obszaru Novego Malína i Strupšína a także na północ do południowej części kry pradziadskiej i do strefy Červenohorskiego sedla. W odróżnieniu od masywu jesionickiego zawiera mniej metawulkanitów. Występują tu średnioziarniste aż gruboziarniste amfibolity, amfiboliczne gnejsy i metadioryty, chlorytyczne-aktnolityczne łupki, łupki talkowe, aktinolitynowce, serpentinity i garnkowce (topfstein).          

Žulovski masyw jest najbardziej rozległym intruzywnym cieliskiem w sileziku. Tworzy odrębną gałąź Gór Rychlebskich – wyżynę Žulovską, wznosząca się na powierzchni ok. 125 km2 na północ od sklepienia keprnickiego. Powstał w następujących po sobie intruzjach z bieżącym dyferencjacyjnym trendem od starszych amfiboliczno-biotytycznych diorytów i granodiorytów przez główną masę biotytycznego granitu aż do bogatych w krzemienie granodiorytum. Ważny jest kontakt masywu z okolicznymi skałami, przynależnymi rdzeniowymi częściami sklepienia keprnickiego i strefy Branna.

Mniejsze cieliska granitowe znajdują się pod Rudną pod Vernířovicami wzdłuż uskoku bukovickiego. Na północy jest oddzielony od gnejsów biotytycznych uskokiem Mravenečnika, na południe palczasto wciska się w amfibolity masywu sobotínskiego. W kontakcie z gnejsami można obserwować wąską krawędź aplitycznej i pegmatytycznej żyły z kryształami biotytu. Jedno z cielisk granitowych jest położone w północnej części sklepienia desenskiego pod Písečną, drugie wspina się pod Ondřejovicami, kolejne występują na północny-zachód od Horni Lipove. Pośrodku kry orlickiej pod Dykovą chatą są również znane dwa małe masywy granodiorytu.

Tektonika

Przeważającym kierunkiem elementów tektonicznych, podzielnych dyslokacji i tektonicznych pasm, jest kierunek Pn.Wsch-Pd.Zach. Jest to wynik orogenezy warycyjskiej, która jako ostatnia też bardzo wyraźnie przyczyniła się do budowy silezikum. Wszystkie starsze elementy tektoniczne były przemodelowane czy pokryte procesami warycyjskimi. Młodsza tektonika obszaru poprzecznie rozsegmentowała się na poszczególne różne denudowane bloki, ale na warycyjską budowę tektoniczną już zasadniczo nie wpłynęła. W ten sposób znalazło zastosowanie przede wszystkim fałdowanie saskie, które do znacznej miary przyczyniło się do obecnego modelowania powierzchni. Z głównych pasm tektonicznych pochodzi z warycyjskiej orogenezy przyporządkowane pasmo tektoniczne ramzowskie, rozwinięte po obu stronach linii ramzowskiej i strefa Červenohorskiego sedla, czyli koutskie synklinorium. Przebiega na pograniczu sklepienia keprnickiego i desenskiego i prezentuje bardzo skomplikowany obszar zaklinowanych synklin i łusek tektonicznych z wergencją na wschód. Podstawowe osie struktury keprnickiego i desenskiego sklepienia mają kierunek Pn.Wsch - Pd.Zach a od szczytu nachylają się na północny-wschód oraz na południowy-zachód. Sklepienie keprnickie jest zbudowane przeważnie z przeddewońskich skał a dewon jest widocznie obecny jedynie w strefie Branne. W sklepieniu desenskim na odwrót bogato występuje zmetamorfowizowany dewon. Najbardziej skomplikowane stosunki tektoniczne występują w paśmie vrbenskim, gdzie dewon był zebrany od zachodu i później natłoczony na wschód, co w wyraźny sposób ukazało się w budowie fałdowania i płaszczowinowej (Pouba et. al. 1962). Niektórzy geolodzy utrzymują, że wynikiem bardzo skomplikowanego rozwoju tektonicznego są przede wszystkim skomplikowane systemy płaszczowiny w sklepieniu desenskim, strefie Červenohorskiego sedla i tak samo w skałach grupy vrbenskiej.

Zarząd PK Jeseníky

Vyhledávání

Regionální pracoviště

Regionální pracoviště
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt